Zespół bezdechu sennego

Zespół bezdechu sennego (ang. Sleep Apnoea Syndrome, SAS) potocznie określa się jako zaburzenia oddechu podczas snu. Bezdech senny objawia się zwykle głośnym chrapaniem, które uniemożliwia spanie partnerowi leżącemu obok w łóżku. Chory cierpiący na SAS budzi się w ciągu nocy nawet kilkadziesiąt razy, wybudzeniom towarzyszy uczucie dezorientacji i niepokoju. W ciągu dnia chory ma problemy z koncentracją uwagi, jest senny, a w skrajnych przypadkach może pojawić się bezwiedne zasypianie, stwarzające niebezpieczeństwo dla życia swojego oraz innych, np. podczas jazdy autem.

Co to jest bezdech senny?

Bezdech senny to trudna do zdiagnozowania choroba, która często towarzyszy innym schorzeniom, jak: otyłość, migrena, nadciśnienie czy zaburzenia rytmu serca. Wówczas problemy w oddychaniu podczas snu są składane na karby powyższych dolegliwości. Bezdech senny stanowi jednak osobną jednostkę nozologiczną, która w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 została ujęta pod kodem G47.3. Zespół bezdechu sennego manifestuje się w postaci całkowitego zatrzymania oddechu na czas dłuższy niż 10 sekund albo w formie spłycenia oddechu poniżej 50%, czyli częściowej blokady przepływu powietrza przez ponad 10 sekund.

Wskutek bezdechu sennego dochodzi do niedotlenienia organizmu, gdyż krew jest w mniejszym stopniu wysycona tlenem, chwilowych wybudzeń, podwyższonego ciśnienia kwi i głośnego chrapania. Mimo poważnych zaburzeń zdrowotnych, bezdech senny bardzo rzadko jest diagnozowany przez lekarzy. Najczęściej rozpoznaje się obturacyjny bezdech podczas snu (OBPS), który powstaje w wyniku zatrzymania przepływu powietrza w gardle i nosie (górnych drogach oddechowych) i zatamowania oddechu, mimo intensywnej pracy płuc.

Rodzaje bezdechu sennego

Ze względu na czynniki etiologiczne wyróżnia się trzy typy zespołu bezdechu sennego:

• obturacyjny (obwodowy) bezdech senny – zaburzenia oddychania podczas snu powstają wskutek zwiotczenia mięśni gardła i języka, które blokują całkowicie lub częściowo przepływ powietrza podczas wdechu;
• ośrodkowy bezdech senny – zaburzenia oddychania podczas snu powstają wskutek zaburzeń funkcjonowania ośrodka oddechowego w mózgu;
• mieszany bezdech senny – zaburzenia oddychania podczas snu powstają wskutek neuronalnych zaburzeń napędu oddechowego oraz w wyniku wiotczenia mięśni podniebienia miękkiego i języczka, które utrudniają wentylację płuc.

Zespół bezdechu śródsennego może mieć podłoże genetyczne, gdyż występuje nieraz w rodzinach z pokolenia na pokolenie. Badania wskazują jednak, że nie dziedziczy się samego ryzyka zachorowania na bezdech senny, co raczej podatność na zachorowanie.

Diagnozowanie bezdechu sennego

Rozpoznanie zespołu bezdechu sennego dokonuje się na podstawie tradycyjnego wywiadu lekarskiego i badania laryngologicznego w celu wykluczenia innych przeszkód mogących indukować nieprawidłowości w górnych drogach oddechowych. Ponadto, wykonuje się domowe testy na obturacyjny bezdech senny, które dają ponad 99% pewności diagnozy. Jeżeli wynik testu okaże się pozytywny, wówczas lekarz musi wykonać badanie polisomnograficzne – obserwowanie pacjenta podczas snu, rejestracja spadku stężenia tlenu we krwi, monitorowanie ruchów klatki piersiowej podczas snu. Dodatkowo można wykorzystać do diagnozy skalę senności Epworth oraz laboratoryjne badanie snu, które w Polsce stosuje się jednak bardzo rzadko ze względu na znaczne koszty diagnostyczne.

Leczenie bezdechu sennego

W przypadku osób otyłych, u których występuje zespół bezdechu sennego, zaleca się bezwzględnie dietę i monitorowanie wskaźnika masy ciała BMI (ang. Body Mass Index). Osoby cierpiące na zaburzenia oddychania podczas snu powinny przestrzegać abstynencji nikotynowej i alkoholowej. Zaburzeniom snu można przeciwdziałać, przyjmując odpowiednią pozycję ciała, np. układając się na boku, a nie na plecach. Ponadto, w przypadku bezdechu sennego stosuje się maski nosowe CPAP (ang. Continous Positive Airway Pressure = stałe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych) oraz aparaty nazębne w celu wysunięcia żuchwy do przodu (ang. Mandibular Advancement Device, MAD).

W ciężkich przypadkach wykonuje się zabiegi tracheotomii, zabiegi tonsillektomii – usunięcia migdałków podniebiennych, septoplastykę – korekcję skrzywienia przegrody nosowej oraz zabiegi otolaryngologiczne polegające na korekcji zwężonej cieśni gardzieli. Obecnie trwają badania nad możliwością farmakologicznej stymulacji ośrodka oddechowego w mózgu i wszczepianiem rozrusznika nerwu błędnego. Bezdech senny jako izolowane schorzenie jest stosunkowo mało poznaną chorobą, a do tego prawidłowo diagnozowaną tylko w jednym przypadku na 100 u kobiet i w dziesięciu przypadkach na 100 u mężczyzn.

Bibliografia:
Antczak J., Jernajczyk W., Wichniak A., Pokorski M., Obturacyjny bezdech senny u osób w podeszłym wieku, „Gerontologia Polska” 2005, t. 13, nr 1, ss. 14-18, ISSN 1425-4956.

Monitorowanie i diagnostyka zaburzeń oddychania podczas snu